LA BELLE ÉPOQUE / THE VICTORIAN ERA - razem, osobno, czy równolegle ?

W powszechnym odbiorze "EPOKA PIĘKNA" postrzegana jest jako europejski ( kontynentalny ) okres swobodnego i harmonijnego rozwoju ducha i materii kultury, gospodarki oraz idei społecznego postępu. Epoka Wiktoriańska wydaje się być znacznie bardziej "wyspowa", wyizolowana oraz przytłoczona porządkiem geometrycznym i myśleniem praktycznym. Stąd priorytet efektywnych i wąsko pojmowanych interesów, którymi zawsze łatwiej usprawiedliwić uproszczone wzory zachowań, przymus i ślepe posłuszeństwo - w tym również wojskową dyscyplinę ( ... cechy praktyczne i wyjątkowo przydatne w podbojach odległych krajów, grabieży i bezwzględnym utrwalaniu światowej dominacji ).

Historię rodu von Tiele-Winckler możemy znacznie dokładniej poznać, poprawnie ocenić i lepiej zrozumieć, poprzez odniesienie familijnych wydarzeń do obydwu, biegnących równolegle, przełomowych wydarzeń historycznych oraz towarzyszących im epokowych zjawisk kulturowych. Można stworzyć w tym celu trójwymiarowy model przestrzeni historycznej, w której każde wydarzenia rodowe można dokładnie oznaczyć jako współistniejące z określonym zjawiskiem epoki piękna, jak również epoki wiktoriańskiej - w wielu przypadkach zajmowana przez nie przestrzeń okaże się organicznie wspólna.

W opracowaniu przyjęto do porównań istotne fakty zebrane z okresu 120. lat naszej historii ( 1800 - 1920 ), co odpowiada możliwości osobistej rejestracji i przekazania własnych obserwacji wydarzeń historycznych przez osóby, które osobiście je przeżyły i zdążyły w pamięci zarejestrować ( ... dziadkowie, rodzice oraz kolejne pokolenie ). W przypadku rodu von Tiele-Winckler, przyjęto, że protoplastą linii von Tiele był Peter Gothilf ( 25.07.1779 - 14.09.1866 ), natomiast linii von Winckler był Franz ( 04.08.1803 - 06.08.1851 ).

STRUKTURA HISTORYCZNEGO TŁA

epoki wiktoriańskiej i la belle époque

w kontekście historii rodu

von TIELE-WINCKLER

W przestrzeni historycznej można o wiele łatwiej zlokalizować określone zjawisko, (wydarzenie historyczne), podporządkowując mu trzy elementarne wymiary :

- czas,

- miejsce,

- oraz jego „eksplozywność”,( potencjał oraz "energię kinetyczną", a więc i siłę sprawczą ) w sztuce, nauce, czy dynamice przemian społecznych. Wielokierunkowy Wpływ rodu von Tiele-Winckler na rozwój społeczności śląskiej, może być porównywalny do podobnie epokowych zjawisk, jak : ujarzmieniem ognia, odkrycie koła, czy ... prochu.

Historia rodu von Tiele-Winckler fascynuje nie bez powodu, biorąc pod uwagę niezwykle cenne, twórcze osobowości jego protoplastów oraz szczególny okres historii i miejsce, na które przypadła jego aktywność : … Śląsk w okresie przemysłowego rozkwitu. Stąd w pełni wykorzystana możliwość szybkiego zdobywania i pomnażania kapitału oraz okazja do kumulacji i lokat gigantycznych zasobów rodowej fortuny. Kapitał w rękach von Tiele-Winckler'ów wspierał na Śląsku wiele trafnych przedsięwzięć inwestycyjnych, produkcyjnych i ogólnorozwojowych ( planowanie rozbudowy miast, linii kolejowych, szkoły, kościoły, lecznictwo, zorganizowana pomoc socjalna ).

Epoka wiktoriańska to okres intensywnego i wielokierunkowego rozwoju brytyjskiego królestwa na skalę światową - budowa jego potęgi militarnej ( silnej armii lądowej oraz floty morskiej ) i gospodarczej( kolonie, przemysł, handel ). Epoka wiktoriańska obejmuje dokładnie okres panowania Królowej Wiktorii Hanowerskiej w Wielkiej Brytanii w latach 1837 – 1901.

Okres „la belle epoque” trwał znacznie krócej ( 1871 – 1914 ) i przebiegał ( ... zasadniczo ) w tym samym okresie, co epoka wiktoriańska. La belle epoque w zdecydowanie większym stopniu związana jest z rozwojem europejskiej kultury ( sztuki kontynentalnej ), niż brytyjską, motoryczną techniką, brutalną, napiętą politycznie dominacją, zachłannością i militarnymi podbojami.

Sytuację obydwu kierunków w Europie może zobrazować schemat przyjęty w ideowych założeniach zespołu pałacowo-parkowego w Mosznej.

Pałac ulokowany jest "entre cour et jardin" ( między dziedzińcem i przedpodwórzem - a ogrodem. Główny budynek, zwany ( "corps de logis" ),leży na osi, pomiędzy dziedzińcem honorowym ( cour d'honneur ) a częścią ogrodowo - parkową.

Europejskim ( "corps de logis" ) była w tamtym czasie Francja oraz Paryż z "ogrodowym" zapleczem kulturowym w rozkwicie ( "jardin" ), będąc w europejskiej przestrzeni fundamentalnym tworzywem energetycznego fermentu "la belle epoque". Wielka Brytania zajmuje w tym układzie zdecydowanie dominującą pozycję gospodarczą, jako pałacowe przedpodwórze ( "cour" ) z fragmentem honorowego podjazdu ( "cour d'honneur" ) królowej Wiktorii.

Z zestawienia wynika jednoznacznie, że obydwa kierunki kulturowe wzajemnie dopełniają europejską przestrzeń, tworząc bazę do dalszego rozwoju społecznego, kulturowego i gospodarczego Europy... . Jak to możliwe, że niektóre narody mogły wyciągnąć z tej samej, przebogatej kulturowej materii, tak różne i tak bardzo odległe od siebie, a nawet przeciwstawne, wnioski, zamieniając twórczą i rozwojową epokę pokoju w wojenny kataklizm.

S P I S ( alfabetyczny ) S Y M B O L I

Znaczenie zastosowanych w opisie skrótów.

========================================

01. AfB. Powstania Burów w Południowej Afryce

02. AfN. Niemiecka Afryka Wschodnia (Tanganika )

03. Ala Alaska zakup za 7,2 mln. Dolarów

04. Bel. La Belle Epoque

05. BiW. Bitwa Warszawska

06. Bor. Bitwa pod Borodino

07. IRG Wielki głód w Irlandii

08. Kan. Powst. Kanady ( Kanada, N.Szkocja, N.Brunszwik

09. Kch. Budowa kolei wschodniochińskiej-Adam Szydłowski.

10. Ko1. Pierwsza kolej w Prusach Wrocław – Oława

11. Ko2. Pierwsza kolej w Katowicach

12. KoP. Komuna Paryska

13. Lip. Bitwa pod Lipskiem

14. Nap. Okres Napoleoński

15. Mex. Wojna Meksykańska

16. Op1. Pierwsza Wojna Opiumowa

17. Op2. Druga Wojna Opiumowa

18. PoL. Powstanie Listopadowe

19. PoS. Powstanie Styczniowe

20. Po1. 1.,2.,3. Powstanie Śląskie

21. SAS. Szarża pod Samosierrą - 1808.

22. Tex. Teksas anektowany przez USA

23. USA. Wojna Północ – Południe

24. Wat. Bitwa pod Waterloo

25. 1WŚ. I Wojna Światowa

26. Wi1. Goldener Saal 1872.

27. WRJ Wojna rosyjsko – Japońska 1904-1905

28. Wi2. Ratusz Wiedeński 1883

29. Vic. Epoka Wiktoriańska

30. ViK. Victoria Cesarzową Indii( 1877 ).

P O Z Y C J E Z D A R Z E Ń

( oznakowanych w tabeli numerycznie )

01. Claude Frédéric Bastiat (ur.30.06.1801 w Bajonnie,

02. Franciszek Winckler ( 04.08.1803 – 06.08.1851 )

03. Friedrich Wilhelm Grundmann, zarządca T-W(1804–1887.

04. I. Parowiec „Clermont” inżyniera Roberta Fultona.

05. Piotr Gotthilf von Tiele z Kurlandii do Prus.

06. Powstanie Księstwa Kurlandii Semigalii i Piltynia.

07. Rodzi się Otto von Bismarck ( 01.04.1815 ).

08. Narodziny Huberta von Tiele (08.06.1822).

09.George Stephenson buduje I. Parowóz dla linii kolej.

10. I. Trwała fotografia, Nicephore Niepce (heliografia)

11. Fr. Winckler staż w Belgii i Anglii (rok w przybliż.)

12. ROCKET George Stephenson pierwowzór parowozu.

13. Umiera żona Fr. Wincklera, Alwina Kalide

14. Franc. Wickler żeni się z Marią Aresin – bog.wdową.

15. Rodzi się Alfred Bernard Nobel ( 21.10.1833 ).

16. Thomas Davenport I opatentowany silnik elektryczny.

17. Hubert von Tiele kadetem w Chełmnie.

18. Łódź – pierwsza maszyna tkacka z silnikiem parowym.

19. Rodzi się Jan Matejko – malarz ( 24.06.1838 ).

20. Franciszek Winckler kupuje Katowice.

21. Karabin Dreyse M/4 – odtylcowy, nowa konstrukcja.

22. Franc. Winckler urządza szpital bracki.

23. Franc. Winckler uzyskuje von od króla Fryd.Wilh. IV.

24. I. Fabryka tkanin w Prudniku.

25. Hubert von Tiele w Komendanturze w Grudziądzu.

26. Epidemia i głód na Śląsku, pomoc Fr. Wincklera.

27. Wiosna Ludów - Hubert von Tiele Walczy w Badenii.

28. Fr.Winckler posłem do sejmu Prus - 8 godz.dzień pracy

29. Claude Frédéric Bastiat (zm. 24 grudnia 1850 ).

30. Umiera Franciszek Winckler – 06.08.1851

31. Franz von Winckler – odsłona pomnika w Katowicach.

32. H. Von Tiele zaręczyny i ślub ( 06.09,07.11 ).

33. Umiera Carl Friedrich Gauss – krzywa rozkładu norm.

34. F.W.Grundmann – plan zabudowy placów i ulic Katowic.

35. Wybucha powstanie Sipajów w Chinach.

36.Jacques Offenbach komponuje kankana „Galop piekielny”

37. Wiliam Richard Wagner – "Tristan i Izolda”

38. Karol Darwin wydaje dzieło „O powstawaniu gatunków”

39. Rodzi się Adam Szydłowski.Chiński Harbin – założył.

40. Przychodzi na świat Arthur Nicolaier – medyk odkryw.

41. Powstaje I. europejskie metro w Londynie.

42. Poznański I. Zmechanizowana tkalnia wełny w Łodzi

43. Bitwa pod Sadową – zwycięzcą pruski nauczyciel.

44. Pierwszy karabin Winchester Model 1866 - Yellow Boy.

45. Jack Daniels whiskey oficjalnie wypuszczona na rynek

46. Zakup Mosznej przez Huberta von Tiele-Winckler.

47. Narodziny Matki Ewy ( Eva von Tiele-Winckler ).

48. Narodziny Marii Skłodowskiej Curie

49. Nowy„Statut związku Knapszaftowego Pana de Tiele-W.”

50. Karol Marks wydaje w Hamburgu I tom „Kapitału”.

51. Christopher Latham Sholes I.Model maszyny do pisania

52. Otwarcie Kanału Sueskiego

53. Początek budowy zamku Neuschwanstein w Bawarii.

54. Otto von Bismarck – kanclerz ( 1871-1890 ).

55. Niemcy: Max Liebermann impresja "Skubanie gęsi" 1872

56. Otwarcie Złotej Sali koncertowej w Wiedniu.

57. Łódź,IPoznański uruch. tkalnię mech. 200 krosen ang.

58. I. Wystawa impresjonistów w Paryżu.

59. Pałac von Tiele-Winckler w Berlinie – koniec budowy.

60. Bazylika Sacre-Coeur początek budowy – koniec 1914.

61. Umiera Zarządca von TW, Friedrich Wilhelm Grundmann.

62. Łódź – I.Poznański rozp. budowę pałacu (1877-1898).

63. Jan Matejko maluje Bitwę po Grunwaldem.

64. Umiera w Londynie Karol Marks.

65. Konfirmacja Matki Ewy w kościele ewang. augsbuskim

66. Motorwagen Nummer 1, patent I. Samochodu Karl Benz.

67. Vincent van Gogh „dwa ścięte słoneczniki”

68. Umiera Friedrich Wilhelm Grundmann (1804–1887).

69. Vincent van Gogh maluje słynne słoneczniki w wazonie

70. Rok 3. cesarzy: Wilhelm I,Fryderyk III, Wilhelm II.

71. I. film "Scena w ogrodzie w Roundhay" Louis Prince'a

72. Matka Ewa początek dział, charytat. W Miechowicach

73. Otwarcie Tour Eiffel – zespół Gustave Eiffel.

74. Otwarcie Moulin Rouge w Paryżu ( 01.10 ).

75. Bolesław Prus I. Wydanie „Lalki”.

76. USA – mech. James H.Northrop I krosno automatyczne.

77. Matka Ewa – Ostoja Pokoju, dom dla sierot w Miechow.

78. Jan Matejko maluje Konstytucję 3. Maja.

79. Umiera Jan Matejko – malarz ( 01.11 ).

80. Umiera Hubert v.T-W (12.09.1893) w Partenkirchen.

81. Stefan Żeromski – I. Wydanie „Popiołów”.

82. Zakończono budowę Reichstagu proj. Paul Wallota.

83. I. publiczny pokaz filmu braci Lumière 28.12.1895 r.

84. Hans Werner von T-W Mł.( 12.09.1895 – 10.09.1957 ).

85. Moszna: otwarcie linii kolej. 306 (Gogolin-Prudnik)

86. Umiera Alfred Bernard Nobel ( 10.12.1896 ).

87. Pożar pałacu w Mosznej.

88. Umiera Otto von Bismarck – kanclerz ( 30.07 ).

89. Zmarł Jahann Strauss – syn - „Nad pięknym Dunajem”

90. Powstaje metro w Paryżu.

91. I. Sygnał radiowy przez Atlantyk Guglielmo Marconi

92. Powstaje I. trasa metra w Berlinie.

93. Wybudowano drewniany Domek Matki Ewy.

94. I. Nagroda Nobla Marii Skłodowskiej-Curie

95. I. Lot samolotem, silnik spalinowy, bracia Wright

96. Stefan Żeromski I. Wydanie „Popiołów”.

97. Wizyta Wilhelma II. W Mosznej.

98. Impresjonizm Stanisław Wyspiański - „Macierzyństwo”.

99. Henrtyk Sienkiewicz – Nagroda Nobla.

100.Hans Werner St. v.T-W Cesvick w Anglii konf. Ewngel.

101.Matka Ewa wyjeżdża do Anglii i Walii

102.Wiliam Sealy Gosset – test studenta porówn. Statyst.

103.Jerzy Kossak I. Wystawa w Krakowie.

104.Wyjazd Siostry Anny do pd.zach. Afryki (Tow.Barmera)

105.Wodowanie „Titanica”

106.II. Nagroda Nobla Marii Skłodowskiej Curie.

107.Matka Ewa w Londynie – Misja Wewn. Chin, org. Misji

108.Katastrofa „Titanica”

109.Polowanie Wilhelma II. W Mosznej.

110.Cztery siostry wyjeżdżają do Chin, Szanghaj spotkanie

111.Henry Ford model T, I. Ruchoma linia montażowa.

112.Koniec przebudowy pałacu w Mosznej po pożarze (1896

113.Bazylika Sacre-Coeur koniec budowy - początek 1876.

114.Franz-Hubert (s.Franza-Wernera)16.01.1914-28.09.2008r

115.Berlin – I. W Europie Autostrada – tor testowy.

116.Eva 61 domów Ostoi Pokoju (14.050 dzieci 538 sióstr)

117.Ferdinand von Zeppelin – I. sterowiec ( 1900 ).

118.Panorama Racławicka we Lwowie ( 1894 ).

119.Panorama Bitwy pod Waterloo ( 1912 ).

120.Jacek Malczewski – portret Julii i Rafała.

ROK HISTORIA NAUKA I SZTUKA TIELE-WINCKLER

1801 Nap. 01.

2 Nap.

3 Nap. 02.

4 Nap. 03.

5 Nap.

6 Nap.

7 Nap. 04.

8 Nap. SAS.

9 Nap.

1810 Nap.

1 Nap. 05.

2 Nap. Bor.06.

3 Nap. Lip.

4 Nap.

5 Nap. Wat.07.

1820

2 08.

5 09.

6 10.

7 11.

9 12. 13.

1830 PoL.

1831

2 14.

3 15.

7 Vic. 16. 17.

8 Vic. 18. 19.

9 Vic. Op1. 20.

1840 Vic. Op1. 21. 22. 23.

1 Vic. Op1.

2 Vic. Op1.Ko1.

3 Vic. 24.

4 Vic.

5 Vic. Tex. 25. 26.

6 Vic.

7 Vic. 27.

8 Vic. IRG. 28.

9 Vic. IRG 29.

1850 Vic. 30.

1 Vic. 31.

2 Vic.

3 Vic. 32.

4 Vic. 33.

5 Vic. 34.

6 Vic. Op2. 35.

7 Vic. Op2. 36.

8 Vic. Op2. 37.

9 Vic. Op2. 38. 39.

1860 Vic. Op2.

1 Vic. USA. Mex.

2 Vic. USA. Mex. 40. 41.

3 Vic. USA. PoS. Mex. 42.

1864 Vic. USA. PoS. Mex. 43.

5 Vic. USA. Mex.

6 Vic. 44. Mex. 45. 48. 46. 47.

7 Vic. Ala. Kan. Mex. 50. 51. 52. 49.

9 Vic. 53. 54.

1870 Vic. FrP.

1 Vic. Bel. FrP. KoP. 55.

2 Vic. Bel. Wi1. 56. 57. 58.

3 Vic. Bel.

4 Vic. Bel. 59.

5 Vic. Bel.

6 Vic. Bel. ViK. 60. 61. 62.

7 Vic. Bel. 63.

8 Vic. Bel. 64.

9 Vic. Bel.

1880 Vic. Bel. AfB.

1 Vic. Bel. AfB.

2 Vic. Bel.

3 Vic. Bel. Wi2. 65

4 Vic. Bel. 66.

5 Vic. Bel. AfN.

6 Vic. Bel. AfN. 67.

7 Vic. Bel. AfN. 68. 69.

8 Vic. Bel. AfN. 71. 73. 72.

9 Vic. Bel. AfN. 74. 75.

1890 Vic. Bel. AfN. 76. 78. 77.

1 Vic. Bel. AfN. 79.

2 Vic. Bel. AfN.

3 Vic. Bel. AfN. 81. 80.

4 Vic. Bel. AfN. 118. 82. 83.

5 Vic. Bel. AfN. 85. 84.

6 Vic. Bel. AfN. 86. 88. 87.

7 Vic. Bel. AfN.

1898 Vic. Bel. AfN. Kch. 89.

9 Vic. Bel. AfB. AfN. 90.

1900 Vic. Bel. AfB. AfN. 91. 117.

1 Vic. Bel. AfB. AfN. 92.

2 Bel. AfB. AfN. 94. 93.

3 Bel. AfN. 95. 96.

4 Bel. AfN. 97. 98.

5 Bel. AfN. 99. 102. 100. 101.

6 Bel. AfN.

7 Bel. AfN.

8 Bel. AfN. 103.

9 Bel. AfN.

1910 Bel. 105. 104.

1 Bel. 106. 107. 108.

2 Bel. 109. 119. 110. 111.

1913 Bel. 113. 112.

4 Bel. 1WŚ WRJ 120. 115. 114

5 1WŚ

6 1WŚ

7 1WŚ

8 1WŚ

9 Po1.

1920 Po2. BiW.

1 Po3. 116.

=========================================================

MOSZNA

2026.01.04 LA BELLE ÉPOQUE / THE VICTORIAN ERA